W poszukiwaniu rysu historycznego witaminy D i oczywiście jej roli natknąłem się na ciekawą publikację autorstwa znanego i cenionego w naszym kraju naukowca dr. hab. Jacka Łukaszewicza, poświęconą witaminie D3. Była ona opisem jednego z tematów siódmego Festiwalu Nauki organizowanemu wiosną 2003 w Warszawie przez Akademią Medyczną i zapraszała tym samym do wzięcia udziału w jednym z paneli festiwalu oraz szerszej dyskusji na tenże temat. Pomimo, że od tego czasu upłynęło już kilka lat publikacja nie straciła swojej ważności, a wręcz przeciwnie w dobie demonizacji słońca nabrała nowych wartości. Oparta na wiedzy i faktach, może ona dziś pomóc wielu czytelnikom w zrozumieniu bezpodstawności kampanii anty słonecznych, a właścicielom salonów solarium chociaż po części poprawić humory, jeśli będą oni w stanie odpowiednio sprofesjonalizować i dostosować swoje usługi.

W roku 2008 witamina D3 pojawila się ponownie jako temat festiwalu, tym razem jako niedoseniany regulator.

Rys historyczny

Gdy około 400 milionów lat temu kręgowce wyszły z morza na ląd, nowe środowisko okazało się znacznie uboższe w wapń od dotychczasowego. W środowisku wodnym organizmy kręgowców wykorzystywały ten pierwiastek, wchłaniany przez skrzela i powierzchnię ciała, nie tylko jako przekaźnik sygnałów wewnątrzkomórkowych, ale także jako spoiwo mechaniczne, poprzez zawartość w szkielecie utrzymujące właściwy kształt danego organizmu. Tak więc podstawowym warunkiem egzystencji na lądzie stała się możliwość efektywnego wykorzystania tych ubogich źródeł wapnia, które były dostępne w nowym środowisku. Z przyczyn, które do dzisiaj nie są do końca wyjaśnione, w procesie ewolucji wykształcona została ścisła zależność pomiędzy światłem, a czynnikiem regulującym jelitowe wchłanianie wapnia, którym okazała się witamina D3.

Skóra, naturalna fabryka D3

Naturalna fotosynteza witaminy D3 ma miejsce w zewnętrznych warstwach powłok skórnych człowieka i zwierząt pod wpływem promieniowania ultrafioletowego UVB zawartego w świetle słonecznym. Surowcem dla niej jest pochodna cholesterolu, 7-dehydrocholesterol. Podkreślić tu należy, że sama witamina D3 (cholekalciferol) nie przejawia żadnej aktywności biologicznej, uzyskuje ją dopiero po następnej dwuetapowej przemianie w formę aktywną: 1,25-dihydroksycholekalciferol czyli metabolit zwany kalicidiolem. Aktywne metabolity witaminy D pełnią rolę w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, a także odgrywają ważną rolę w procesach proliferacji, dojrzewania i różnicowania komórek.

Niedobory witaminy D3

W przypadku niedoboru witaminy D (ta nazwa obejmuje witaminę D3 i jej odmianę D2) jelitowe wchłanianie wapnia spada, co w pierwszym rzędzie odbija się na budowie i wytrzymałości układu kostnego, a najbardziej widocznym przejawem takiego stanu jest krzywica. Krzywica jest chorobą, której cechą charakterystyczną są różnego rodzaju deformacje szkieletu. W XVIII w. stanowiła ona podstawowy problem zdrowotny dzieci w północnej części Europy. Rozwój miast, zwarta zabudowa odcinająca dostęp światła oraz industrializacja powodująca zanieczyszczenie powietrza przyczyniły się do rozpowszechniania tego wyniszczającego schorzenia.

Na tropach witaminy D3 i jej właściwości

Pierwszym, który w 1822 roku zwrócił uwagę na znaczenie światła słonecznego w zapobieganiu i leczeniu krzywicy, był Jędrzej Śniadecki. Chociaż już w połowie XIX w. stwierdzono, że tran jest skutecznym środkiem przeciwkrzywiczym, do dopiero w 1918 r. społeczność naukowa uznała, że krzywica spowodowana jest niedoborami żywieniowymi. W latach 30-tych XX w. uczeni angielscy i niemieccy otrzymali syntetyczną witaminę D3 i opisali jej strukturę chemiczną.

Niedobory D3 

Oprócz zapobiegania krzywicy, prawidłowe zaopatrzenie w witaminę D zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia osteoporozy. Uważa się również, że niedobór witaminy D może sprzyjać powstawaniu niektórych nowotworów oraz że zaburza pracę układu immunologicznego.

Dystrybucja witaminy D3

Na naszej szerokości geograficznej prawidłowe zaopatrzenie w witaminę D uzyskać można poprzez optymalizację wykorzystania promieniowania słonecznego w tych porach roku, kiedy promieniowanie ultrafioletowe UVB dociera do powierzchni Ziemi (wiosna, lato), oraz w wyniku odpowiedniego odżywiania (dieta bogata w ryby morskie), a także suplementacji.
Mimo to, znana od tak dawna, witamina D pozostaje nadal obiektem wielu badań.

Komentarz

Jak widać rola witaminy D3, tak ściśle powiązanej ze naszym obcowaniem ze słońcem, jest nam znana od wielu lat. Naszym przodkom towarzyszy już od wielu ich milionów. Dlaczego więc tyle złego możemy przeczytać dzisiaj o słońcu? To pytanie zadaję sobie od kilkunastu już lat i nie odnajduję na nie żadnej logicznej odpowiedzi. No może poza tym, że ktoś w tym wszystkim ma jakiś inny interes. Jeśli nie wiadomo do końca o co chodzi, to zawsze chodzi o pieniądze. Czyje pieniądze? Jeśli tym kimś nie jest, znienawidzona przez prasę kobiecą, branża solaryjna, oskarżana o rozprzestrzenianie raka skóry i diaboliczne zło promieniujące z bezużytecznych lamp UV, to kto inny? Może ktoś, kto chce za wszelką cenę zdrowiej opalać? Niestety nauka już dawno dowiodła, że samoopalacze nie mają nic wspólnego z syntezą witaminy D3, a ich wysuszające działanie na skórę wcale nie poprawia jej kondycji. Dodatkowo nazwanie procesu sztucznego barwienia skóry opalaniem jest małym przestępstwem i powinno być oddane do Urzędu Ochrony Klienta jako pomówienie i wprowadzania w błąd. Jeśli ktoś z nas pomaluje sobie samochód na brązowo to z cała pewnością nie powie, że go opalił. Opalanie to nie tylko moda na brąz!

Badania przeprowadzone przez Wydawnictwo PRESS & MEDIA w Opolu w latach 2002-2007 dowiodły, że znaczna cześć klientów salonów solarium nie odwiedza ich jedynie dla pozyskania brązu. Kilkuset osobom biorącym udział w bardzo obszernej, bo liczącej aż 148 pytań ankiecie, zadano następujące pytanie: czy zamienili by opalanie w solarium na tabletkę gwarantującą im powstanie dokładnie takiej samej opalenizny bez potrzeby rozbierania i leżenia w solarium. Odpowiedź była zaskakująca. Nikt z badany nie wybrał tej alternatywy. Dzisiaj już wiemy, że chodziło im o coś innego, coś, czego do końca nie byli świadomi. Był i jest nim hormon szczęścia, zdrowia i zarazem produkowany przez nas samych w skórze związek chemiczny 1,25(OH)2D czyli aktywna forma witamina D3. Substancja ta powstaje w organizmie człowieka z witamin D2 przyjmowanej wraz z pożywianiem stanowiącym około 10-20% zapotrzebowania oraz z witaminy D3 syntezowanej w skórze podczas opalania. Wyniki badań przeprowadzanych w ostatnich latach na całym świecie udowodniły że społeczeństwa żyjąca w bardziej nasłonecznionej części świata cieszą się dużo lepszym zdrowiem aniżeli dotykani dużo częściej chorobami mieszkańcy krain mniej słonecznych. Samoistnie nasuwa się więc wniosek, że jedynym faktycznym i liczącym się graczem na rynku naturalnej dystrybucji witaminy D3 było jest i pozostanie dla nas słońce, za którego przyczyną człowiek wytwarza ponad 80% niezbędnej mu do życia i rozwoju witaminy D3. Jeśli równocześnie wiemy, że za syntezę witaminy D3 odpowiedzialne są promienie UVB, to łatwo się również domyślić, że za fabrykę naturalnej witaminy D3 możemy również uznać salony solarium wyposażony w odpowiednie lampy do opalania. Warunkiem jest jednak to, aby był on profesjonalnie i dobrze prowadzone.

Oczywiście, aby dzisiejsze Salony Solarium, zdegradowane brakiem profesjonalizmu, uzyskały odpowiednie poparcie i wzmocniły swoją pozycję rynkową musiałyby się przemianować na Gabinety Profesjonalnej Światłoterapii. W takich gabinetach czy też salonach brąz byłby nadal pozostać produktem, ale stanowiłby on raczej tylko skutek uboczny. Czy taka będzie przyszłość branży solaryjnej i czy stanie się ona w Polsce narzędziem Ministerstwa Zdrowia do walki z brakiem słońca w okresie jesienno zimowym zależeć będzie również od postawy właścicieli salonów solaryjnych, którzy już dziś dzięki odpowiedniej technice, mogą wybrać pomiędzy tym czy chcą opalać ludzi w sposób zdrowy czy też smażyć ich na własne żądanie wynikające z braku świadomości.

To, czy tak się stanie zależeć będzie również od wielu innych czynników. Jednym z nich jest prasa i media publikujące niesprawdzone materiały niewiadomego pochodzenia. Drugim przemysł kosmetyczny, trzecim koncerny farmaceutyczne. Tak naprawdę nikt nikogo nie musi tępić, tym bardziej nie musi tego robić jeśli swoimi produktami nie jest w stanie zastąpić natury. Jak na razie można zarabiać pieniądze w sposób rzetelny i właśnie tego wszystkim życzę, gwarantując jednocześnie to, że bez względu na ilość kampanii anty-słonecznych czy anty-solaryjnych, ludzie nadal będą uważać słońce za największego i zarazem prawdziwego przyjaciela ludzkości i to nie tylko z powodu fizycznej wielkość tej życiodajnej gwiazdy.

Tekst źródłowy: dr hab. Jacek Łukaszkiewicz
Akademia Medyczna w Warszawie